Agenda en uitgaanstips

Russische cultuur opsnuiven in Nederland en België?
Bekijk onze tips.
o.a. het Tsaar-Peterhuisje, Hermitage aan de Amstel en veel meer.

 

Lees verder...

Onze statistieken

Vandaag Duplicate entry '131509' for key 'cms_module_stat_logstrings.PRIMARY'Duplicate entry '131510' for key 'cms_module_stat_logstrings.PRIMARY'Duplicate entry '131511' for key 'cms_module_stat_logstrings.PRIMARY'Duplicate entry '131512' for key 'cms_module_stat_logstrings.PRIMARY' 0
Deze week Duplicate entry '131513' for key 'cms_module_stat_logstrings.PRIMARY'Duplicate entry '131514' for key 'cms_module_stat_logstrings.PRIMARY'0
Deze maand Duplicate entry '131515' for key 'cms_module_stat_logstrings.PRIMARY'Duplicate entry '131516' for key 'cms_module_stat_logstrings.PRIMARY'0
Sinds 10-2008 Duplicate entry '131517' for key 'cms_module_stat_logstrings.PRIMARY'Duplicate entry '131518' for key 'cms_module_stat_logstrings.PRIMARY'2594982

Over het Russisch



 

Snelle feiten

 

Landen waar Russisch gesproken wordt: Rusland, Oekraïne, Wit-Rusland, Estland, Letland, Litouwen, Roemenië, Moldavië, Mongolië, Oezbekistan, Kazachstan, Kirgizië, Tadzjikistan, Transnistrië en Turkmenistan .
Landen en regio's waar Russisch een officiële taal is: Rusland, Wit-Rusland, Kazachstan, Kirgizië, Transnistrië, Abchazië, Zuid-Ossetië, Roemenië.
Aantal moedertaalsprekers: Rond de 175 miljoen.
Eigen benaming: Русский язык
Roesskij jazyk
(De Russische taal)

Alfabet:

Cyrillisch
Aantal letters in het alfabet: 33 (van А tot Я).
Regulering:
(Van spelling, etc.)
Росси́йская Акаде́мия Нау́к.
Rossijskaja Akademia Naoek.
De Russische Wetenschapsacademie
Classificatie:
(Taalfamilie)
Indo-Europees
--------> Slavisch
----------> Oost-Slavisch
---------------------> Russisch

Russisch lijkt veel op:

Wit-Russisch en Oekraïens.

Russisch lijkt ook op:

Sloveens, Servisch, Kroatisch, Bosnisch, Bulgaars, Macedonisch, Slowaaks, Tsjechisch en Pools.
Het Russisch is een verre verwant van: o.a. Nederlands, Latijn, Grieks, Iers, Perzisch, Hindi, Armeens, Albanees en Litouws.

 

 

Over het Russisch

Inleiding
Russisch is de taal van het grootste land ter wereld, Rusland. Het is een Slavische taal, net als bijvoorbeeld het Pools en het Kroatisch. Het Russisch is een wereldtaal die van zo'n 175 miljoen mensen de moedertaal is.
Het Standaard-Russisch is gebaseerd op het Moskouse dialect. Er zijn echter geen grote verschillen in uitspraak tussen de verschillende regio's, ondanks dat Rusland zo'n immens uitgestrekt land is.
Het Russisch is een cultuurtaal: Sommige van de beste werken van de wereldliteratuur zijn oorspronkelijk in het Russisch geschreven. Denk aan de werken van Poesjkin, Tolstoj, Dostojevskij en Tsjechov.
Russen noemen hun taal Roesskij jezik (De Russische taal).


Het Troitse Sergieva Lavra in Sergiev Posad, niet ver van Moskou.

 

Het Russische alfabet
Het Russisch maakt gebruik van het Cyrillische alfabet. Dit alfabet werd in de Middeleeuwen door Byzantijnse zendelingen ontworpen op basis van het Griekse alfabet. Het alfabet telt 33 letters en wordt net als ons alfabet van links naar rechts gelezen. Enkele van die 33 letters zijn identiek aan de letters van ons Latijnse schrift (met het verschil dat hoofdletters en kleine letters vaak dezelfde vorm hebben), anderen zijn valse vrienden (lijken op Latijnse letters, maar worden toch anders uitgesproken) terwijl andere letters er exotisch uitzien. Handgeschreven Russisch en drukletters in cursief wijken sterk af van de niet-cursieve gedrukte blokletters.
Lees meer over het alfabet....

 

Verspreiding
Rusland: Het Russisch is de meestgesproken en enige officiële taal van Rusland. Door heel Rusland wordt het Russisch gesproken, ook in de gebieden waar men traditionele inheemse talen spreekt. De Russische taal is in heel Rusland prominent aanwezig.
Oekraïne en Wit-Rusland: Het Russisch wordt ook gesproken in de Oekraïne en Wit-Rusland, vooral in de grote steden. In de communistische tijd voerde Moskou een politiek van russificatie: De Russische taal moest de norm worden voor politiek, wetenschap en handel, ook in Oekraïne en Wit-Rusland. Daardoor is een groot deel van de bevolking van deze twee landen nog steeds Russischtalig. De Moskougetrouwe president van Wit-Rusland, Aleksandr Loekasjenko, staat er vandaag de dag nog steeds om bekend dat hij nauwelijks Wit-Russisch spreekt. Hij spreekt liever Russisch. In de grensgebieden worden van oudsher overgangsdialecten gesproken die bijvoorbeeld half Oekraïens en half Russisch zijn.
Baltische Staten: Ook in de Baltische Staten Estland, Letland en Litouwen wordt Russisch gesproken. De Russischtaligen zijn naar deze landen toegekomen toen deze nog deel uitmaakten van de Sovjetunie. Toen deze landen onafhankelijk werden zijn zij daar gebleven. In de Baltische Staten is ongeveer een derde van de bevolking Russischtalig. Russisch wordt het meest gesproken in het oostelijke deel van deze landen.
Kaukasus: In de 19e eeuw kwamen grote delen van de Kaukasus onder bestuur van het Russische Rijk. In Georgië, Azerbeidzjan en Armenië wonen nog steeds vele Russen. Daarnaast wordt het Russisch veel gesproken als tweede taal. In 2010 beheerste nog 70% van de Armenen het Russisch (als eerste of als tweede taal).
Centraal-Azië: Vanaf de tsarentijd heeft Rusland ook haar stempel gedrukt op de staten in Centraal-Azië. Wie door landen als Kazachstan, Oezbekistan, Kirgizië, Turkmenistan en Tadzjikistan reist zal zich met Russisch goed verstaanbaar kunnen maken.
Oost-Europa: Ten slotte spreken vooral oudere mensen in grote delen van Oost-Europa het Russisch als tweede taal. Het Russisch is in landen als Polen, Tsjechië, Slowakije, Bulgarije, Roemenië en Hongarije nooit helemaal geworteld, maar lange tijd was het een verplichte vreemde taal op school. De jongere generaties leren echter liever Engels als vreemde taal en de kennis van het Russisch neemt af.

 

 

Grammatica
Het Russisch behoort tot de nominatief-accusatieftalen. Dat betekent dat woorden die het onderwerp van een zin aanduiden, een neutrale onverbogen vorm hebben. Zodra datzelfde woord een andere functie in de zin krijgt, zal het verbogen moeten worden. Dat verschijnsel heet flectie of verbuiging. Russisch is een sterk flecterende taal, wat betekent dat veel woordsoorten aan flectie onderworpen zijn. Zelfs je eigen naam moet verbogen worden. Het Russisch heeft zes soorten verbuigingen of naamvallen.
Lees meer over de grammatica....

 

Taalfamilie
Het Russisch is een Slavische taal, en daardoor verwant aan een aantal andere talen zoals Pools, Oekraïens en Bulgaars. De Slavische talen behoren tot de grotere familie van Indo-Europese talen, waartoe ook het Nederlands, het Latijn, Grieks en Sanskriet behoren. Net zoals in een biologische familie geldt voor taalfamilies dat naaste verwanten veel op elkaar lijken. Hoe verder weg de verwantschap, hoe minder overeenkomsten.

Broer en zus van het Russisch: Oekraïens en Wit-Russisch.
Neven en nichten van het Russisch: Pools, Slowaaks, Tsjechisch, Bulgaars, Macedonisch, Sloveens, Kroatisch, Servisch, Bosnisch.
Achterneven en achternichten van het Russisch: O.a. Nederlands, Engels, Zweeds, Frans, Latijn, Iers, Grieks, Albanees, Armeens, Hindi, Perzisch.

 

Geschiedenis van het Russisch

Oorsprong van de Slavische talen
De Slavische volken worden voor het eerst genoemd in het werk van Gaius Plinius Secundus (23-79 AD) en Claudius Ptolemaeus (87-150 AD). Zij bevinden zich dan rond de rivier de Wisła, in het huidige Polen. Door deze stam werd waarschijnlijk Oudslavisch gesproken, de oertaal waarvan alle Slavische talen afstammen. Het Oudslavisch is nooit opgeschreven en het bestaan ervan is zuiver theoretisch. Het Oudslavisch verhoudt zich tot de moderne Slavische talen zoals het Latijn zich verhoudt tot de moderne Romaanse talen.
Aan het begin van de Middeleeuwen, tijdens de Grote Volksverhuizingen, trekken de Germaanse stammen weg uit Oost-Europa naar het westen en het zuiden, op de vlucht voor de invallen van de Hunnen. Als de macht van de Hunnen gebroken is, is Oost-Europa nauwelijks bevolkt. De Slaven vullen deze leemte op. Zij groeien en vormen meerdere grote stammen.

Oudoostslavisch
De Slavische volkeren vallen uiteen in drie hoofdgroepen, ieder met een iets andere taal: Het Oudwestslavisch, het Oudoostslavisch en het Oudzuidslavisch. Vanaf de 9e eeuw worden de Slavische talen op schrift gesteld. Het is in deze tijd dat het Russisch voor het eerst sporen achterlaat in de geschiedenis. Van het Oudoostslavisch, de directe voorloper van het Russisch, zijn tekstfragmenten teruggevonden, soms korte teksten in berkenbast gekrast.
Het Oudzuidslavisch wordt vanaf de 9e eeuw de liturgische taal van de Orthodoxe kerk. Dit Kerkslavisch heeft invloed op het Oudoostslavisch. Verder nam het Russisch in deze tijd woorden over uit het Oudnoords, Gothisch en uit de Turks-Mongoolse talen.

Moderne tijd
De oude Oostslaven breiden hun gebied verder uit en vormen een groot rijk, het Kievse Roes. Omdat het rijk zo groot is, ontstaan er ook verschillen in de taal in verschillende delen van Rusland. In de loop der eeuwen worden die verschillen zo groot, dat er drie afzonderlijke talen uit het Oudoostslavisch zijn ontstaan: Russisch, Wit-Russisch en Oekraïens. Door de contacten met de buitenwereld neemt het Russisch ook steeds meer woorden op uit andere talen. Zeevaarttermen uit het Nederlands, woorden als douche, toilet, garage, bagage, restaurant, café en trottoir uit het Frans en recentelijk termen uit het Engels, zoals manager, meeting en computer.
Tijdens de Sovjettijd werd het Russisch uitgebreid met lettergreepafkortingen zoals agitprop (van agitatie en propaganda), Komsomol (van Kommoenistitsjeski Sojoez Molodjozji, de communistische jeugd) en Kolchoz (van Kollektivnoje Chozjajstvo = collectieve landbouw).

 

 

Minderheidstalen
Het Russisch is in heel Rusland de taal van politiek, wetenschap, handel en onderwijs. Maar Rusland is een immens land waarin vele volkeren wonen, ieder met zijn eigen taal. Er worden wel zo'n 100 verschillende talen gesproken in Rusland. Deze talen behoren echter tot een klein aantal taalfamilies. Dat maakt de taalsituatie dan toch weer een beetje overzichtelijk. Dat zijn de volgende:
Indo-Europees (vooral Slavisch), waaronder Russisch, Oekraïens en Armeens.
Oeralisch (Finoegrisch, Fins- en Hongaarsachtig), waaronder Karelisch, Laps, Nenets en Samojeeds
Turksachtige talen, waaronder Tataars, Basjkiers en Jakoets.
Paleo-Siberische talen, de oude inheemse talen van Siberië, waaronder Tsjoekotskisch
Kaukasische talen: Tsjetsjeens
Lees meer over de minderheidstalen van Rusland....

 

 

Russiche leenwoorden in het Nederlands
Zonder dat men zich ervan bewust is, kent iedereen een paar woorden Russisch. Sommige Russische woorden zijn doorgedrongen tot de Nederlandse taal en we gebruiken ze zonder erbij stil te staan. Vooral op drie terreinen zijn Russische woorden in het Nederlands opgenomen: Politiek, wetenschap (vooral biologie, ruimtevaart, geografie) en woorden die betrekking hebben op zaken uit de Russische cultuur. Lees de volgende tekst maar eens. De Russische leenwoorden zijn schuingedrukt. Sommige woorden zijn algemeen bekend. Meer specifieke begrippen zullen niet bij iedereen bekend zijn, maar misschien wel bij diegenen die boeken over de Russische geschiedenis of Russische literatuur hebben gelezen.

Op een warme zomeravond zat de oude bolsjewiek koude kvas te drinken in zijn datsja. Zijn buitenverblijf lag op het platteland in de oblast Moskou, op 60 werst van de hoofdstad. Hier had hij een buitenverblijf op een desjatina grond in een groene omgeving, in de buurt van enkele pittoreske selo's, derevnja's en posjoloks. Er was zelfs een goede banja op loopafstand.
Hij moest terugdenken aan zijn jeugd, hij ging al vroeg van school, omdat hij geen zin had om bij geschiedenis te leren over de Opritsjina, over Bojaren en Kozakken. Nee, hij was druk bezig om met zijn agitprop tegen de tsaar en de tsaristische intelligentsia te protesteren. Als jonge communist kon hij het niet uitstaan dat de Tsaar, de Tsarina, de Tsarevitsj en de Tsarevna's in weelde leefden terwijl de gewone man nauwelijks een roebel of kopeke bezat. Als overtuigd leninist was hij betrokken bij de Russische Revolutie in 1917.
Daarna had hij diverse functies binnen de partij bekleed, waaronder een lijdende rol binnen de Komsomol. Als jongeman leidde hij popoetstjiki rond door de jonge Sovjet-Unie.
Tijdens de zuiveringen in de stalinistische tijd was hij er getuige van dat diverse partijgenoten opgepakt werden door de militia, in opdracht van de Tsjeka of de NKVD. Er werden oekazes uitgevaardigd en koelakken, trotskisten en mensjewieken werden naar de goelags op de koude Siberische steppes en taiga's gestuurd. Waarom konden die doerakken toch niet tevreden zijn met hun leven in de kolchoz of de sovchoz? Ook hield hij zich bezig met het verzamelen van kompromat, om mensen die om andere redenen op een politiek zijspoor gezet moesten worden onder druk te kunnen zetten. Vanuit het Kremlin werd de hele samenleving stevig onder de knoet gehouden.
Na de Tweede Wereldoorlog brak er een periode van dooi aan met de destalinisatie. Hij ging bij de KGB werken aan een supergeheim project, waarbij beloega's getraind werden om moordaanvallen uit te voeren. Ook onderschepte hij een partij kalasjnikovs en samizdat bij de grens. Het was ook de tijd van de Koude Oorlog en de ruimtewedloop. De tijd van de Spoetnik, Joeri Gagarin en Lajka. Kosmonauten die opgeleid waren in Zvjozdny Gorodok werden vanuit een kosmodroom gelanceerd. Successen werden geboekt met de Saljoet-ruimtestations, de Sojoez-raketten en de Vostok-ruimtevaartuigen. Er waren nu zelfs al plannen voor een nog beter ruimtestation, de Mir.
Nu was hij een oude apparatsjik geworden.
De oude bolsjewiek wist ook wel dat er dingen aan het veranderen waren in de sovjetmaatschappij. Het politbureau was niet meer zo almachtig als vroeger. De Sovjet-Unie was net als de matroesjka die hem vanaf de schoudermantel emotieloos aankeek: er bleef veel verborgen en zo kon het niet langer blijven.
Genoeg kvas, nu was het tijd voor wodka! Hij dronk niet veel, twee glaasjes per dag. Zijn neef, die dronk pas veel, die had er Korsakov aan overghouden. Terwijl hij van zijn wodka nipte dacht hij na over de jongeman die pas in de Doema was gekomen en die sprak over glasnost en perestrojka. Zouden zijn ideeën aanslaan?

 

 

 

 

Nederlandse leenwoorden in het Russisch
Niet alleen heeft het Nederlands woorden uit het Russisch overgenomen, het Russisch heeft ook woorden uit het Nederlands overgenomen. Dit zijn vooral scheepvaarttermen. Tsaar Peter de Grote wilde Rusland zijn eigen zeevloot geven. Hij ging daarvoor inspiratie opdoen in Nederland. Peter de Grote en degenen die hem vergezelden brachten een schat aan kennis over scheepsbouwtechniek terug naar Rusland. En een aantal scheepsvaartbegrippen werd letterlijk uit het Nederlands overgenomen.

ватерпас - vaterpas (waterpas)
ватерлиния - vaterlinija (waterlijn)
шлюз - sjloez (sluis)
камбуз - kamboez (kombuis)
верфь - verf (werf)
флот - flot (vloot)
компас - kompas (kompas)
такелаж - takelazj (takelage)
матрос - matros (matroos)
бакен - baken (baken)
кильватер - kielvater (kielwater)
варватер varvater (vaarwater)
гавань - gavan (haven)
дрейфовать - drejfovat (drijven)
мачта - matsjta (mast)
трап - trap (trap of scheepsladder)
галстук - galstoek (halsdoek)
штирборт - sjtirbort (stuurboord)
бакборт - bakbort (bakboord)
бот - bot (boot)
шлюпка - sjloepka (sloep)
винт - vint (wind)
кран - kran (kraan)
бродер - broder (broeder, gebruikt in de zin van 'makker')
рюкзак - rjoekzak (rugzak)
риф - rif (rif)
флаг - flag (vlag)
лот - lot (lood, zoals in dieptemeting)
норд - nord (noord)
ост - ost (oost)
зюйд - zjoejd (zuid)
вест - vest (west)
(Het Russisch heeft ook eigen woorden voor de 4 windstreken, maar in een maritieme context werden vaak de Nederlandse termen gebruikt.

 

Tekst en literatuur 

Middeleeuwen
De oudste Russische teksten waren kronieken wetsteksten en heiligenlevens (hagiografieën. Vooral de Nestorkroniek of Het Verhaal van Voorbije Jaren (Повесть Временных Лет) uit de 12e eeuw is bekend, geschreven door een monnik uit het Kiëvse Holenklooster (Киево-Печерская Лавра). Het eerste echt literaire werk in het Russisch is het twaalfde-eeuwse Igorlied, een epos over de veldtocht van prins Igor van Novgorod tegen plunderende nomaden.

Vroegmoderne tijd
In de 18e eeuw was de Russische literatuur aan flinke censuur onderhevig. Bovendien ontbrak het nog aan een algemeen aanvaarde norm voor literair Russisch, wat teksten uit deze tijd moeilijk toegankelijk maakt. Bekende schrijvers uit deze tijd zijn Vasili Tredjakovski, Michaïl Lomonosov, Denis Fonvizin en Nikolaj Karamzin.

Gouden Eeuw
De Russische literatuur komt pas echt goed op gang in de 19e eeuw. Deze tijd staat dan ook bekend als de Gouden Eeuw. Het begin van de 19e eeuw is de tijd van de grote Romantische dichters, Aleksandr Poesjkin en Michaïl Lermontov. De latere 19e eeuw is de bloeitijd van de Russische roman, de tijd van Tolstoj en Dostojevski, en natuurlijk ook van het toneel van Anton Tsjechov.

Zilveren Eeuw
Het begin van de 20e eeuw staat bekend als de Zilveren Eeuw van de Russische Literatuur. Nieuwe stromingen komen op, symbolisme, futurisme. Het is de tijd van dichters als Aleksandr Blok en Jesenin.

Socialistisch realisme en dissidentenliteratuur
Tijdens de sovjettijd moest literatuur realistisch de zegeningen van de communistische vooruitgang beschrijven en moreel verheffend zijn voor het volk. Dissidente schrijvers als Anna Achmatova, Solzjenitsyn en Pasternak weigerden zich in dit keurslijf te laten persen en kozen hun eigen literaire weg.

Hedendaagse tijd
Na de val van het communisme is een nieuwe generatie schrijvers opgestaan voor wie de Sovjettijd niet meer een overal aanwezig thema is, het zij als conformist of als dissident. De nieuwe schrijvers kenmerken zich door een veelheid aan thema's en stijlen. Bekende hedendaagse Russische schrijvers zijn bijvoorbeeld Ljoedmila Oelitskaja en Aleksandr Sjisjkin.

 

 

Wetenschap
De wetenschappelijke studie naar de Russische taal en cultuur valt onder de slavistiek, de wetenschap die zich met de Slavische talen bezighoudt. Iemand die Russisch of een andere Slavische taal heeft gestudeerd heet een slavist.
Aan de universiteit kun je Russisch studeren als onderdeel van de opleiding Slavische Talen en Culturen of de opleiding Midden- en Oosteuropastudies. Universiteiten die Russisch aanbieden zijn de Rijksuniversteit Groningen (RuG), de Universiteit van Amsterdam (UvA) en de Universiteit Leiden.
Aan de ITV-Hogeschool in Utrecht kun je Russisch op HBO-niveau studeren. Deze opleiding heeft echter zeer weinig contacturen, wat niet ideaal is voor een taalstudie.
In Vlaanderen kan Russisch gestudeerd worden aan de universiteiten van Gent en Leuven.

 

 

 

 

 








Citaat van de dag

"In tijden van oorlog zwijgen de wetten.
во время войны законы молчат. "
- Cicero / Цицерон -
(106-43 BC)

Snelkoppelingen en mededelingen

Heeft u een eigen website? Een link naar deze website wordt zeer gewaardeerd. Uw website kan eventueel ook bij ons in het linkoverzicht geplaatst worden.

Russisch Vertaalbureau Poesjkin

Bij Vertaalbureau Poesjkin kunt u terecht voor al uw vertalingen uit en naar het Russisch.
De vertalingen worden verzorgd door een gediplomeerd vertaler Russisch.
Vertaalbureau Poesjkin verzorgt ook beëdigde vertalingen Russisch.
Al uw Russische vertalingen zijn bij ons in goede handen.

Deel dit met anderen!


Deze website in het Engels

Er wordt gebouwd aan een Engelstalige versie van deze site.
Kijk op the Russian Language .org, voor Russian words and phrases en meer.